پژوهشگاه بین المللی المصطفی (ص)
تاریخ مطلب : 1398/02/10
پیوست مرتبط : عکس / فیلم / صوت
مجموعه : 0 . عمومی پژوهشگاه
نشست علمی

نشست علمی با موضوع «بررسی تاثیرات فرهنگی و تمدنی ایران بر فرهنگ و تمدن هندوستان» با حضور اساتید، محققان و پژوهشگران جامعه المصطفی(ص) شنبه، هفتم اردیبهشت ماه 1398، برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه بین المللی المصطفی(ص)، نشست علمی تاثیرات فرهنگی ایران بر هندوستان با ارائه ی پروفسور عزیزالدین حسین رئیس دانشکده تاریخ و فرهنگ جامعه ملیه اسلامیه هندوستان با حضور تنی چند از اعضای هیات علمی مسلطه به زبان انگلیسی پژوهشگاه در روز شنبه 7 اردیبهشت 1398، در پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی برگزار شد. تمرکز بحث دکتر عزیزالدین بر دوره ی حکومت اکبرشاه از سلسله پادشاهان مغول بود.

اکبرشاه با گرایش ‌های عقل‌گرایانه ای که داشت و با استقبال از علما و دانشمندان ایرانی فضای مساعدی برای پیشرفت ‌های علمی فرهنگی در هندوستان به وجود آورد. اکبر شاه همه امکانات لازم را در اختیار عالمان قرار می داد و خود نیز اقدام به تاسیس مدارس و مراکز آموزشی می نمود. او تعامل بسیار خوبی با علما داشت و حتی پرسش هایی را مطرح می کرد و از آنان می‌خواست که پاسخ آنها به شکل مستدل و مفصل بیان کنند.  این تعاملات به تقویت فرهنگ اسلام در هند منجر شد.

اکبر شاه علاوه بر این ‌ها به تاریخ و نگارش نیز اهمیت می داد. ایشان کتابخانه ‌های بزرگی تاسیس کرد و کتابهای زیادی در آنها جمع‌آوری کرد. اکبر شاه فردی آزاد اندیش بود و از همه ظرفیت ‌های کشور هندوستان استفاده می کرد. برخی از موفقیت ‌های اکبر شاه مدیون شیخ مبارک بود که از اکبر شاه به‌عنوان سلطان عادل نام برد و به این طریق جایگاه و نفوذ او را در هندوستان بالا برد تا بتواند برنامه ‌هایش را در این کشور پیش ببرد. 

اکبر شاه به سومین سلسله از فرمانروایان مغول مربوط می شد. قبل از این دوره، عرصه برای شیعیان خیلی تنگ بود ولی اکبرشاه فرصت خیلی خوبی برای ایرانیان به وجود آورد تا علم و هنر ایرانی را به هندوستان هدیه کنند. به‌عنوان نمونه باید اشاره کرد که ایرانیان در طراحی و معماری «تاج محل» با حمایت ویژه شیخ مرتضی شیرازی نقش زیادی داشتند. پیش از اکبرشاه عرصه برای شیعیان بسیار تنگ بود.  مقام قاضی القضات که در یک دوره به قاضی نورالله شوشتری در هند عطا شد، حاکی از جایگاه بسیار والای علمای ایران در هندوستان است. 

بدین ترتیب باید گفت که اکبرشاه با استقبال از هیات علمای ایرانی و فراهم کردن فرصت لازم برای آنها، انقلابی در کشور هند به وجود آورد. علاوه بر کتابخانه‌‌های بزرگی که تاسیس کرد، دپارتمان هایی هم مدیریت عرصه ‌های حیات جمعی و همچنین برای حمایت از برنامه هایش تشکیل داد. در حال حاضر در این کتابخانه‌‌ها آثار بسیار ارزشمندی وجود دارد که نقش ایرانیان در هند را از قرن 14 تا 19 را در خود جای داده است. 

از آثار حضور فرهنگ ایرانیان در هند می‌توان به معماری ‌های این کشور در این دوران اشاره کرد. حضور ایرانیان شهرسازی و معماری در هندوستان را تحت تاثیر قرار داد. به‌عنوان نمونه قبل از اکبرشاه، مساجد در این کشور جایگاه درجه دوم داشتند و بسیاری از بناها از مساجد مرتفع تر ساخته می شدند لکن در راستای سیاستهای اعمالی اکبرشاه، مساجد در این کشور جایگاه واقعی خود را پیدا کرد. هیچ کسی حق نداشت ساختمان خود را بلندتر از مساجد بسازد. 

ایشان افزودند: "وضعیت مساجد در مقایسه با بناهای دیگر در معماری و شهرسازی هندوستان حائز اهمیت بود. تقریبا می‌توان گفت که تا زمان اکبر مساجد سهم و جایگاه درجه دومی را در میان بقیه اماکن مهم و بزرگ داشتند که اکبرشاه این وضعیت را تغییر داد و مقرر داشت که جایگاه مساجد در بالاترین موقعیت شهرسازی قرار گیرد. در معماری اسلامی چیزی هم تحت عنوان خط آسمان داریم که خط آسمان اینطور است که می‌گویند اگر شما خطی را در بالاترین بناهایی که در شهر ساخته شده بکشید، این خط باید از روی مناره‌ها یا گنبدهای مساجد عبور کند. براساس معماری اسلامی، «خط آسمان» باید متعلق به بناهای اسلامی، خصوصا مساجد باشد. متاسفانه سلاطین هندو هیچ احترامی برای مساجد قائل نبودند. همچنان که شما الان در مکه می‌بینید که کعبه در میان ساختمان‌‌های آسمان خراش مکه گم شده است. در هندوستان نیز چنین شرایطی حاکم بود. ساختمان‌‌های سلاطین از مساجد بلندتر بودند."

آخرین نکته دکتر عزیزالدین مربوط به نفوذ وهابیت در هندوستان بود. به‌نظر ایشان متاسفانه وهابیت در حال حاضر نفوذ زیادی در هندوستان پیدا کرده و به مرور عرصه برای شیعیان در این کشور تنگ تر می‌شود. 

در ادامه جلسه، دکتر یوسف‌زاده به نکته ی مهمی درباره نقش زبان در حفظ فرهنگ و میراث ملت ‌ها اشاره کردند. در حقیقت استعمار غرب به‌ویژه انگلیس با از تغییر زبان ملت ‌ها میراث گرانبها و دیرینه آنها را از میان برده است. مثال بارزی این سناریو، در هندوستان و ترکیه است. آتاتورک نیز با تغییر زبان مردم ترکیه، آنها را از میراث گذشته خودشان منقطع کرده است. در هندوستان نیز چنین اتفاقی افتاده است. زمانی بیشتر مردم هند به فارسی صحبت می‌کردند اما امروز نمی توانند آثار ارزشمند خود را مطالعه کنند چون زبانشان تغییر پیدا کرده است. در هر حال باید متوجه شگردهای استعمار باشیم و از میراث و فرهنگ خود محافظت کنیم. 

 

در پایان حضار و اساتید به بیان نکات، سوالات و تبادل نظر در خصوص مباحث مطروحه پرداختند و جناب آقای دکتر عزیز الدین حسین نیز به سوالات پاسخ گفته، نکات مورد نظر خود را بیان نمودند.