پژوهشگاه بین المللی المصطفی (ص)
تاریخ مطلب : 1399/03/02
پیوست مرتبط : عکس / فیلم / صوت
مجموعه : پژوهشکده مطالعات منطقه ای
محسن پاک آیین(دیپلمات ارشد وزارت امور خارجه):

دولت میانمار از سال ۱۹۶۱، آیین بودایی را مذهب رسمی کشور اعلام کرد و دولت ژنرال «نوین‏» پس از سرکار آمدن در سال ۱۹۶۲، رفتن مسلمانان‏ به حج را ممنوع اعلام کرد.

مورخان، تاریخ حضور اسلام در میانمار را قرن اول هجری نوشته‌اند. در واقع بعد از ظهور اسلام و گرایش اعراب و ایرانیان به اسلام، دریانوردان عرب و ایرانی در سفر به شرق آسیا، در کنار فعالیت‌های تجاری، با تبلیغ اسلام، مردم را به دین انسان‌ساز دعوت می‌کردند. در این مسیر تعدادی از بازرگانان مسلمان به استان حاصل‌خیز و سرسبز آراکان در ‏میانمار رسیدند و بسیاری از این افراد در این منطقه ساحلی سکنی گزیده و اولین مناطق تجمع مسلمانان را ایجاد کردند.

 یکی از محققان بودایی به نام مائونگ تانلویی معتقد است که در سال ۶۸۰ میلادی، محمد حنفیه فرزند امام علی(ع) همراه با طرفداران و نیروهای خود به شرق کوچ کرد تا بالاخره در سواحل آراکان به‏ میانمار رسید و در آنجا کایاپوری ملکه قبیله منطقه را شکست‏ داده و او را به دین اسلام در آورد و آنگاه به ترویج اسلام در آن منطقه پرداخت. نگارنده در منابع اسلامی چنین مطلبی را پیدا نکرده و بعید است محمد حنفیه به آراکان آمده باشد، اما احتمالاً در آن مقطع مسلمانانی به آراکان آمده و حکومت ایجاد کرده‌اند. در حال حاضر دو مزار در آراکان وجود دارد که به حنفیه تونکی(مزار حنفیه) و کایاپوری‏تونکی معروف هستند.

 این دو مزار زیارتگاه مسلمانان‏ این منطقه است. ‏ آراکان که امروز محل زندگی مسلمانان روهینگیا هست یک منطقه حاصلخیز با تپه‏‌های‏ سرسبز و پر آب و منابع کانی فراوان است و اکثر سلاطین ‏میانمار از این منطقه بوده‌اند. تا سال ۱۷۸۴ میلادی، منطقه آراکان‏ دارای یک حکومت مستقل و یک‏ ایالت پرقدرت و بزرگ بود. سوابق تاریخی نشان می‌دهد که قوانین اسلامی در استان آراکان از سال ‎1430میلادی اجرا می‌شد که تا سال 1784 ادامه داشت. در این مقطع استان آراکان توسط سلطان بوداپایا، که مذهب بودایی داشت، اشغال شد، اجرای قوانین اسلامی ملغی و قانون ملی جایگزین آن گردید. اختلافات مسلمانان آراکان با دولت میانمار از همان زمان آغاز شد.

در جنگ جهانی‏ دوم، در خلال خروج نیروهای انگلیسی از میانمار، ورود سربازان‏ ژاپنی به آن کشور، افراد قوم بودایی «ماگ‏»، به محله‏‌های‏ مسلمان‌نشین در آراکان حمله کردند و هزاران نفر از مسلمانان‏ را غافلگیرانه به قتل رساندند. این اتفاق موجب درگیری مسلمانان با بودایی‌ها و منشاء اختلافات دامنه‏‌دار میان دو قوم بودایی ماگ و روهین‏گیای مسلمان در استان آراکان شد.

دولت میانمار از سال ۱۹۶۱، آیین بودایی را مذهب رسمی کشور اعلام کرد و دولت ژنرال «نوین‏» پس از سرکار آمدن در سال ۱۹۶۲، رفتن مسلمانان‏ به حج را ممنوع اعلام کرد. این فشارها باعث شد بیش از نیم میلیون مسلمان میانماری به کشورهای بنگلادش، هند، پاکستان، مالزی، تایلند، سنگاپور، امارات متحده عربی، عربستان و ممالک دیگر مهاجرت کنند.

در سال 1982 قانون حقوق شهروندی در میانمار به تصویب رسید که به واسطه این قانون از میان 144 اقلیت موجود در این کشور، 135 اقلیت حق شهروندی دریافت کردند و 9دسته از اقوام اقلیت از حق شهروندی محروم شدند که بزرگ‌ترین این اقلیت‌ها، قوم مسلمان روهینگیا بود. دولت میانمار در اجرای این قانون ، سیاست کوچ اجباری مسلمانان روهینگیایی را از منطقه آراکان اتخاذ کرد، آنان را بیگانه و بنگالی نامید و با اعمال فشارهای بی‌رحمانه که گاهی منجر به قتل‌عام مسلمانان می‌شد، اقدام به اخراج آنان کرد.

دولت کنونی میانمار از سال 2011 با حضور خانم آنگ‌سان سوچی به اصطلاح مدافع حقوق بشر قدرت را به دست گرفت، اما این وضعیت نیز مانع از تداوم جنایت علیه مسلمانان نشد و بحران و تنش در مناطق مرزی میانمار و بنگلادش به شکل بی‌سابقه‌ای تشدید شدو اخبار عملیات ارتش میانمار علیه مسلمانان روهینگیا و کشتارهای جمعی آنان در صدر اخبار رسانه‌های جهان قرار گرفت.

بر اساس آمار غیر رسمی جمعیت مسلمان میانمار حدود هشت میلیون نفر و مسلمانان آراکان حدود ۲ میلیون نفر‌ند که به زبان محلی «روهینگیا» که زبان اصلی‏ آن منطقه است، تکلم می‏‌کنند. ریشه اصلی این زبان مخلوطی از زبان‌های «ترکی‏»، «بنگالی‏»، «فارسی‏» و «عربی‏» است. دولت این کشور سعی دارد آمار مسلمانان را کمتر از واقعیت آن نشان دهد. در میانمار طبق قانون اساسی «بودیسم» دین رسمی کشور است و قریب به ۷۰ درصد مردم بودایی، هفت درصد مسلمان، چهار درصد هندو و دو درصد مسیحی‌هستند. دو درصد باقی‌مانده را نیز آیین‌های بودایی چینی، تائوئیسم، کنفوسیوسیم و نیاکان‌پرستی تشکیل می‌دهند.

اکثریت مسلمانان میانمار سنی و حنفی هستند. شیعیان در میانمار از نسل ایرانیان یا هندیان هستند. حدود ۲۰ هزار نفر شیعه نیز در میانمار زندگی می‌کنند که از نسل ایرانیان یا هندیان می‌باشند. ایرانیان در گذشته از شهرهای شیراز، کاشان، بهبهان و یزد به میانمار مهاجرت کرده‌اند و بیشتر هندیان نیز که بعد از جنگ جهانی دوم از شهر «نگر» به میانمار مهاجرت کردند.

دولت میانمار ادعا می‌کند مسلمانان روهینگیا فاقد هویت میانماری هستند و باید به مناطق خود از جمله بنگلادش مهاجرت اجباری داشته باشند؛ در حالی که مسلمانان روهینگیا در آراکان از سال‌ها پیش حضور و در آنجا ریشه داشته‌اند. امروز مسلمانان جهان و به خصوص هموطنان ایرانی نگران نقض حقوق مسلمانان در میانمار هستند. از طرفی کارهای موثری هم برای جلوگیری از این مسأله انجام نشده است. سازمان‌های بین‌المللی سکوت کرده و به صدور بیانیه بسنده می‌کنند.

تداوم حمایت مسلمانان جهان از مسلمانان میانمار بخصوص از سوی حوزه‌های علمیه و با هدایت مراجع عظام می‌تواند موجب اعمال فشار بین‌المللی برای حمایت از مسلمانان باشد. کشورهای مسلمان باید قاطعانه از سازمان ملل متحد بخواهند تا با اعزام گروه حقیقت‌یاب به میانمار و بنگلادش، از نزدیک در جریان مصائب مسلمانان قرار گرفته و اقدامات لازم را در چارچوب وظایف سازمانی خود انجام دهد.