پژوهشگاه بین المللی المصطفی (ص)
تاریخ مطلب : 1399/02/28
پیوست مرتبط : عکس / فیلم / صوت
مجموعه : عمومی پژوهشگاه
اتمام پروژه علمی روان شناسی شخصیت از دیدگاه اسلام

کتاب روان شناسی شخصیت از دیدگاه اسلام توسط محقق ارجمند جناب حجه الاسلام والمسلمین آقای دکتر محمد صادق شجاعی (زید عزه) عضو هیئت علمی پژوهشگاه بین المللی المصطفی (ص) نگاشته شد

این پژوهش با هدف آشنایی دانشجویان دوره کارشناسی ارشد و دکتری با روان شناسی شخصیت از دیگاه اسلام انجام شده و مشتمل بر10 فصل است. در فصل اول، ضمن اشاره به تعریف و موضوع روان شناسی شخصیت، زمینه های تاریخی آن به طور گذرا مورد بررسی قرار گرفته است. فصل دوم، به رویکردهای نظری مطالعه شخصیت اختصاص یافته است. یکی از رویکردهای مهم در این فصل رویکرد دینی و فرهنگی مطالعه شخصیت است که اخیرا بعد از سه رویکرد روان تحلیلگری، رفتارگرایی، و انسانگرایی به عنوان نیروی چهارم در حوزه روان شناسی شخصیت مطرح شده است. عوامل و فرایندهای زیستی، محیطی و معنوی شخصیت به ترتیب عنوان فصل سوم، چهارم و پنجم این مجموعه را تشکیل می دهد. فصل ششم به رشد و تحول شخصیت اختصاص یافته است. ابعاد و ساختار شخصیت، عنوان فصل هفتم این مجموعه است. در فصل هشتم، سنجش و اندازه گیری شخصیت و در فصل نهم بهنجاری شخصیت مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. سر انجام در فصل دهم آسیب شناسی و اختلال شخصیت بررسی شده است.

در خصوص ضرورت طرح ؛ مجری محترم بر این باور است که موضوع روان شناسی شخصیت بررسی تفاوتها و شباهت های افراد است. چنانچه اشاره شد رویکرد روان تحلیلگری، رفتارگرایی، شناختی، یادگیری اجتماعی، و انسانگرایی از جمله رویکردهای اصلی و عمده در مطالعه شخصیت محسوب می شوند. با وجود جنبه های مثبت زیادی که در این نظریه ها وجود دارد، هر کدام با نقایص و کاستی هایی همراه است. این امر موجب شده که نظریه های شخصیت در روان شناسی با انتقاد های زیادی از سوی پژوهشگران رو برو شود. یکی از انتقادهای اصلی این است که خاستگاه نظریه های شخصیت فرهنگ غربی بوده و بنابراین در فرهنگ های دیگر از کارآمدی لازم برخوردار نیست. روان شناسان در تحقیقات خود به این نتیجه رسیده اند که توجه به باورها، اعتقادات، فرهنگ و رسوم اجتماعی در روان شناسی شخصیت یک اصل اساسی است. هر جامعه ای متناسب با اهداف، باورها و شرایط فرهنگی خود به نظریه ها و ابزارهای خاصی در زمینه شخصیت نیازمند است. بر اساس این یافته ها آنان نتیجه گرفته اند که موضوعات مربوط به شخصیت می بایست در جوامع مختلف بر اساس ویژگیهای فرهنگی افراد مورد بررسی قرار گیرد. یکی دیگر از دلایل اصلی ناکارآمدی نظریه های شخصیت در روان شناسی به ناتوانی محققان در شناخت چهره واقعی انسان بر می گردد. این مسأله به خوبی در کتاب "انسان موجود ناشناخته اثر الکسیس کارل  و همچنین داستان مولوی (پیل در تاریکخانه) به تصویر کشیده شده است. طبق این برداشت، پژوهشگران هرچند هم سعی کنند با انباشته سازی اطلاعات و تجارب شخصی خود تصویر جامعی از شخصیت واقعی انسان ترسیم کنند، در این زمینه ناموفق خواهند بود. در واقع، آن چه روان شناسان در تحقیقات و پژوهشهای خود به آن دست یافته اند تنها بخشی از حقایق مربوط به انسان را نشان می دهد. شناخت کامل انسان و دستیابی به الگوی جامعی از شخصیت مستلزم در نظر گرفتن نگاه فرا انسانی و چیزی است که در ادیان و به ویژه اسلام به عنوان آخرین دین الهی و قرآن جامع ترین کتاب مربوط به انسان مطرح شده است.     

 خوشبختانه بسیاری از پژوهشگران پذیرفته اند که دین و منابع دینی یکی از غنی ترین و متعبرترین پشتوانه های علمی برای شناخت انسان و دستیابی به الگوی جامعی از شخصیت است. از این رو، برخی پیشنهاد کرده اند که باید از منابع دینی در پژوهشهای مربوط به شخصیت استفاده شود. گرچه تلاش هایی در این زمینه صورت گرفته ولی به هیچ وجه کفایت نمی کند. هدف اصلی این طرح انجام یک پژوهش نسبتا جامع در زمینه روان شناسی شخصیت از دیدگاه اسلام است که بتواند نیازهای جامعه عملی کشور (حوزه های علمیه و دانشگاه ها) را برآورده کند. امیدوارم مراحل ارزیابی پژوهش سریع تر انجام شود و زمینه انتشار این اثر فراهم گردد.