پژوهشگاه بین المللی المصطفی (ص)
تاریخ مطلب : 1398/11/12
پیوست مرتبط : عکس / فیلم / صوت
مجموعه : پژوهشکده مطالعات منطقه ای
دهه فجر انقلاب اسلامی اسلامی:

امروزه و پس از 41 سال از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مشخص شده که این انقلاب بزرگ تأثیرگذارترین رویداد معاصر جهان بوده که نه تنها رو به افول نرفته، بلکه پرتو افشانی آن روز به روز بیشتر می شود.

در روز 22 بهمن 1357، تاریخ نهضت اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی (ره) به نقطه عطف خود رسید. در این روز سرانجام مبارزات مردم مسلمان به بار نشست و پادشاهی 2500 ساله و ظلم و استبداد بیش از 50 ساله رژیم پهلوی در ایران، ریشه کن شد و به خواست الهی حکومت جمهوری اسلامی تأسیس شد.

 نهضت اسلامی ایران در سال 1341 با اعتراض شدید حضرت امام خمینی و روحانیت پیشرو به لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی و آنچه که محمدرضا شاه آن را انقلاب سفید شاه و ملت می‌خواند شروع شد. در این لایحه، قید اسلام از شرایط انتخاب کنندگان و انتخاب شوندگان حذف و به جای سوگند به قرآن، سوگند به کتاب آسمانی آورده شد و به زنان نیز حق رأی داده شد. پس از آن محمدرضا پهلوی، لوایح ششگانه‌ای را طرح و در یک رفراندوم نمایشی به تصویب رساند. امام خمینی و مراجع قم نوروز سال 1342 را عزای عمومی اعلام کردند.


در دوم فروردین 1342 مجلسی که به مناسبت شهادت امام جعفر صادق (ع) تشکیل شده بود با حمله مزدوران ساواک رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه قم به خاک و خون کشیده شد و عده‌ای از طلاب شهید و مجروح شدند. حادثه مدرسه فیضیه قم، روحانیت و مردم را مصمم‌تر نمود و حضرت امام در سخنرانی تاریخی خود در عاشورای همان سال به شاه و آمریکا و اسرائیل حمله شدیدی کردند.

 به دنبال این سخنرانی مهم و تاریخی، عوامل رژیم، حضرت امام را در شب 15 خرداد 1342 دستگیر و به تهران منتقل کردند. با اعلام این خبر در شهرهای مختلف، تظاهرات عظیمی بر پا شد و رژیم پهلوی دستور سرکوب این قیام را داد. در قیام تاریخی پانزده خرداد 1342 که نقطه عطفی در ابتدای نهضت اسلامی بود، هزاران نفر از مردم شهرهای مختلف به شهادت رسیده و یا مجروح شدند.

 

حضرت امام در 18 فروردین 1343 آزاد شدند و از همان ابتدای آزادی به سخنرانی و مبارزه علیه رژیم ادامه دادند. ایشان که از ابتدای جوانی شعار قرآن " قل انما اعظکم بواحده ان تقوموا لله مثنی و فرادی " را سرلوحه کار خویش قرار داده و تنها راه اصلاح در جهان را قیام لله می‌دانستند، در تاریخ 4 آبان 1343 در واکنش به تصویب لایحه مصونیت مستشاران آمریکایی در ایران (کاپیتولاسیون) طی یک سخنرانی سرنوشت ساز در مسجد اعظم قم به افشاگری شدید اللحنی علیه رژیم پرداخته و کاپیتولاسیون را عامل بردگی ایرانیان و ناقص استقلال کشور و مایه ننگ رژیم پهلوی دانستند.

 

انشا دهه فجر, مقاله دهه فجر

 

رژیم سفاک پهلوی که از روشنگری های رهبری نهضت به تنگ آمده بود چاره را در تبعید ایشان دانست و بدینگونه حضرت امام را در 13 آبان 1343 به ترکیه تبعید کردند. در 13 مهر 1344 امام، به همراه فرزندشان آیت‌الله سیدمصطفی خمینی به نجف منتقل شدند. حضرت امام از بهمن ماه 1348، درس ولایت فقیه خود را که در حقیقت پایه‌های تئوریک حکومت اسلامی بود، آغاز کردند.

 

سلسله مباحث ولایت فقیه به شکل کتابی مدون در ایران و کشورهای عربی انتشار یافت. همچنین حضرت امام به مناسبت های مختلف از جمله در جریان جشن‌های 2500 ساله شاهنشاهی، به روشنگری خود علیه رژیم پهلوی ادامه می‌دادند. در سال‌های اولیه دهه 1350، درآمد حاصل از نفت بیکباره افزایش یافت و شاه که در غرور و نخوت، غرق شده بود، برنامه خود با عنوان رسیدن به تمدن بزرگ را اعلام کرد. همچنین او در تاریخ 11 اسفند 1353 حزب رستاخیز را به عنوان تنها حزب فراگیر اعلام کرد و خودکامگی و استبداد خویش را بیش از پیش نمایان ساخت.


 

از آغاز سال 1355 شمسی تاریخ رسمی کشور از حزب دموکرات به ریاست جمهوری آمریکا رسید و با اعلام سیاست حقوق بشر خود، محمدرضاشاه، ناگزیر برای جلب رضایت بیش از پیش او فضای باز سیاسی را اعلام کرد. انقلاب اسلامی با شهادت مشکوک آیت‌الله سیدمصطفی خمینی در نجف اشرف توسط عوامل رژیم، وارد مرحله تازه‌ای شد و امواج خروشانی در بین مردم به پا کرد. امام خمینی این حادثه را از الطاف خفیه الهی دانستند.

 

روز 17 دی 1356، در روزنامه اطلاعات مقاله اهانت آمیزی تحت عنوان "ایران و استعمار سرخ و سیاه" با امضای مستعار "احمد رشیدی مطلق" و در حقیقت با دستور شاه و دربار علیه امام خمینی به چاپ رسید. مراجع، مردم و طلاب قم در اعتراض به این مقاله اهانت آمیز، قیامی تاریخی را در 19 دی 1356 به ثبت رساندند که این قیام توسط عوامل رژیم پهلوی به خاک و خون کشیده شد.

 مراجع تقلید خواستار برگزاری مراسم چهلم شهدای قم، در سراسر کشور شدند و در اکثر نقاط ایران مراسمی برگزار شد؛ اما اینبار نوبت مردم رشید تبریز بود تا در 29 بهمن 1356 قیام آنها به خاک و خون کشیده و حماسه ای دیگر در تاریخ انقلاب اسلامی ثبت شود. نوروز سال 1357 عزای عمومی اعلام شد و مردم، مراسم چهلم شهدای تبریز را در شهرهای مختلف برگزار کردند که قیام مردم یزد با سرکوب شدید رژیم پهلوی، برگ ننگین دیگری در تاریخ رژیم پهلوی ثبت نمود.

 

انشا دهه فجر, مقاله دهه فجر

 

در 28 مرداد 1357 سینما رکس آبادان توسط عوامل ساواک به آتش کشیده شد و مردم بیگناه جان سپردند. جمشید آموزگار که در سال 1356 به جای امیرعباس هویدا بر مصدر نخست وزیر تکیه زده بود با گسترش امواج انقلاب اسلامی مجبور به استعفا شد و جعفر شریف امامی، که با شعار دولت آشتی ملی سعی در فریب افکار عمومی داشت به نخست وزیری رسید. او تاریخ شاهنشاهی را لغو و قمارخانه‌ها را تعطیل و مطبوعات را آزاد و حزب رستاخیز را منحل کرد؛ اما هشیاری رهبری انقلاب و مردم مسلمان نقشه رژیم را نقش بر آب کرد.

 

روز 13 شهریور 1357 نماز عید فطر در قیطریه تهران به امامت آیت الله مفتح به نحو بی نظیری برگزار شد و با تظاهرات مردم در روز 16 شهریور، اعلام حکومت نظامی شد. روز جمعه 17 شهریور، مردم، بیخبر از حکومت نظامی به خیابان‌ها ریخته و ارتش شاه در میدان ژاله (شهدا) به روی مردم بی دفاع آتش گشود و خیابان‌های اطراف را غرق در خون مردم بیگناه نمود. هفده شهریور 1357 بدین شکل در تاریخ انقلاب به جمعه سیاه معروف گردید. با آغاز سال تحصیلی، دانشجویان و دانش‌آموزان حضور مؤثرتری یافتند. امام در 13 مهر 1357 عازم فرانسه شدند و از آنجا سکان کشتی مردم را در امواج خروشان انقلاب اسلامی هدایت نمودند. دهکده نوفل لوشاتو در حوالی پاریس مبدل به کانون خبرساز جهان گردید و مردم و خبرنگاران از همه نقاط دنیا برای مصاحبه با حضرت امام به آنجا سرازیر شدند.


در آبان ماه اعتصابات کارکنان شرکت نفت، مخابرات، بانک ملی، سازمان آب، رادیو و تلویزیون و ... بر دامنه مبارزات افزود. در 13 آبان 1357 تظاهرات دانش‌آموزان و دانشجویان مقابل دانشگاه تهران به خاک و خون کشیده شد. 14 آبان ارتشبد غلامرضا ازهاری مأمور تشکیل کابینه شد. تظاهرات تاسوعا و عاشورا، عملا به صورت همه پرسی بر ضد رژیم شاهنشاهی درآمد و مردم در شعارهایشان خواستار استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی شدند.

 

رژیم شاه آخرین نقسها را می‌کشید و آخرین تیر ترکش شاه و اربابان غربیش نخست وزیری شاپور بختیار از اعضای قدیمی جبهه ملی بود که با شعار سوسیال دموکراسی آمده و خود را مرغ توفان می‌دانست. تمهید دیگر شاه برای حفظ تخت و تاج خود تشکیل شورای سلطنت بود و در 26 دی 1357، محمدرضا شاه پهلوی ناچار به خروج از ایران شد. امام که دولت بختیار را غیر قانونی اعلام کردند و شورای انقلاب را تشکیل داده بودند با فرار محمدرضا شاه از ایران، آماده عزیمت به میهن اسلامی شدند. بختیار فرودگاه ها را بست و پرواز امام یک هفته به تأخیر افتاد اما سرانجام روز 12 بهمن 1357 حضرت امام پس از 15 سال تبعید به ایران بازگشتند.

 

انشا دهه فجر, مقاله دهه فجر

 ورود امام به میهن را میلیون ها نفر از تهران و سایر نقاط کشور استقبال کردند. امام خمینی پس از ورود به تهران، ضمن حضور بر مزار هزاران شهید انقلاب اسلامی، در سخنرانی خود در بهشت زهرا، دولت بختیار را غیرقانونی اعلام نموده و فرمودند که بزودی به پشتوانه رأی ملت و حق شرعی خود، دولت تعیین می‌کنند. امام سپس در مدرسه علوی و رفاه مستقر شدند و در 16 بهمن، مهندس بازرگان را به نخست وزیر دولت موقت منصوب نمودند. در رور 19 بهمن پرسنل نیروی هوایی ارتش به محضر امام رسیدند و با ایشان بیعت نمودند.

 

شب 21 بهمن، در نیروی هوایی تهران، درگیری مسلحانه بین عده‌ای از افراد این نیرو و گارد شاهنشاهی پیش آمد که با دخالت مردم، درب پادگان ها به روز مردم باز شد و سلاح هایی به دست مردم افتاد. سران ارتش دست اندر کار کودتا شدند و در روز 21 بهمن از ساعت چهار بعدازظهر اعلام حکومت نظامی شد. امام اعلام کردند که مردم به حکومت نظامی اعتنا نکنند.

 مردم در روز 22 بهمن به مراکز دولتی، نظامی، انتظامی و رادیو و تلویزیون یورش برده و آنها را فتح کردند. با فرار بختیار از ایران و اعلام بیطرفی ارتش در روز 22 بهمن 1357، انقلاب اسلامی ایران پس از سالها مجاهدت، ایثار، فداکاری و مقاومت در راه رضای الهی با رهبری بی نظیر حضرت امام خمینی و به همت مردم سرافراز ایران به پیروزی نهایی رسید.

 

حضرت آیت الله خامنه ای: «نام آور بزرگ دوران معاصر، یعنی امام خمینی (ره)، دانشمندی پارسا و خردمندی پرهیزکار و حکیمی سیاست مدار و مؤمنی نواندیش و عارفی شجاع و هوشمند و فرمانروایی عادل و مجاهدی فداکار بود. او فقیه و اصولی و فیلسوف و عارف و معلم اخلاق و ادیب و شاعر بود... »

انقلاب ایران؛ انقلابی بی همتا

   انقلاب اسلامی ایران، نهضتی بزرگ، شکوهمند و تأثیرگذار است، اما همان گونه که حضرت آیت الله خامنه ای رهبر این انقلاب می فرمایند: «این انقلاب، بی نام خمینی در هیچ جای جهان شناخته شده نیست.» واقعیت نیز همین است که نقش امام خمینی (ره) در رهبری خیزش عظیم مردم ایران آنچنان برجسته بود که پیروزی آن، بدون هدایت ها و رهنمودهای آینده نگرانه و هوشمندانۀ ایشان متصور نبود. به همین دلیل است که اتفاقات مربوط به امام خمینی نیز به عنوان بخشی مهم از حوادث انقلاب در تاریخ ثبت شده است. بویژه رویدادهایی چون دستگیری و تبعید ایشان در سال 1343 (1964) و همچنین بازگشت آن رهبر مردمی و روشن بین به میهن در 12 بهمن 1357 (اول فوریه 1979). این بازگشت پیروزمندانه تأثیر شگرفی بر پیروزی انقلاب اسلامی ایران در فاصله ده روز بعد یعنی 22 بهمن (11 فوریه) داشت.

بازگشت امام خمینی به ایران

   امروزه و پس از 41 سال از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مشخص شده که این انقلاب بزرگ تأثیرگذارترین رویداد معاصر جهان بوده که نه تنها رو به افول نرفته، بلکه پرتو افشانی آن روز به روز بیشتر می شود. بنا بر این، کسی می توانسته است چنین انقلابی را تا پیروزی و پس از آن رهبری کند که از ویژگی های شخصیتی ممتازی برخوردار باشد. امام خمینی (ره) دارای چنین خصوصیات برجسته ای بود و در عمل نشان داد که رهبری بزرگ و بی بدیل برای نهضت اسلامی مردم ایران بوده است.

    مهمترین ویژگی امام خمینی که ایشان را از رهبران سایر انقلاب ها متمایز می کند، الهی بودن و اعتقاد راسخ  ایشان به اسلام به عنوان دین رهایی بخش بود. اصولاً حضرت امام، یک عالم برجسته دینی بودند که در فقه، اخلاق، عرفان و فلسفه اسلامی معلومات گسترده ای داشتند. به همین دلیل مردم مسلمان ایران خود را متعهد به پیروی از ایشان می دانستند.

امام خمینی (ره) 

    اما تنها جایگاه امام خمینی (ره) به عنوان برجسته ترین مقام دینی، موجب جلب اعتماد مردم نشده بود، بلکه آنها رهبر خود را فردی عامل به آموزه های اسلام و قرآن می دانستند. بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران عمیقاً به این آموزه ها اعتقاد داشت و همچون برخی دیگر از رهبران انقلاب ها، مکتب را وسیله ای برای رسیدن به پیروزی قرار نداده بود. ایمان محکم امام خمینی به خداوند، باعث شده بود تا همواره خود را در محضر او ببیند و آرامش یابد. چنان که قرآن می فرماید: «آنها کسانی هستند که ایمان آورده‌اند، و دل هایشان به یاد خدا مطمئن (و آرام) است؛ آگاه باشید، تنها با یاد خدا دل ها آرامش می‌یابد. » (رعد، 28) این آرامش در جریان مبارزه و رویارویی با حوادث و مشکلات آن، بسیار تأثیرگذار و تعیین کننده بود. به عنوان مثال ، وقتی امام خمینی پس از 14 سال تبعید و دوری از وطن، تصمیم به بازگشت به ایران در دوازدهم بهمن 1357 می گیرند، رژیم شاه تهدید به ساقط کردن هواپیمای ایشان می کند. اما امام خمینی با توکل به خداوند تصمیم خود را عملی می کنند. جالب آنکه همراهان ایشان وضعیت روحی شان را در هواپیما کاملاً آرام و عادی و بدون ترس و دغدغه توصیف کرده اند.

     بنا بر این اتکای حضرت امام به خداوند در جریان مبارزه و پس از آن، علاوه بر آرامش درونی، شجاعتی بی نظیر برای ایشان به همراه داشت. امام خمینی به راستی جز از خداوند، از هیچ کس و هیچ دولت و قدرتی نمی هراسید و مصداق آیۀ 30 سوره فصلت بود که تأکید می کند: «به یقین کسانی که گفتند: "پروردگار ما خداوند یگانه است" سپس استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل می‌شوند که: "نترسید و غمگین مباشید، و بشارت باد بر شما به آن بهشتی که به شما وعده داده شده است."» بسیار بوده اند رهبران انقلاب ها و کشورهایی که به خاطر ترس و محافظه کاری، به سازش با دشمن روی آورده و آرمان های انقلاب خود را فراموش کرده اند. اما رهبر فقید انقلاب اسلامی ایران نه تنها چنین نکرد ، بلکه با عملکرد و سخنان شجاعانۀ خود، دشمنان انقلاب و ملت بزرگ ایران را دچار ترس و واهمه کرد.

امام خمینی و مبارزه با آمریکا

    نمونه های متعددی از ابراز شجاعت های امام خمینی (ره) قابل ذکر است که باعث جرأت و شهامت مردم و مسئولین نیز می شد. ایشان از رژیم سرکوبگر پهلوی هرگز نهراسید و سخنرانی ها و اعلامیه های افشاگرانه آن بزرگمرد، باعث ایجاد حس اعتماد به نفس در میان مردم در جریان مبارزه می شد. امام خمینی درمورد دستگیری خود در سال 1343 ش (1964) می فرماید: «والله من به عمرم، نترسیدم. آن شبی هم که آن ها (مأموران شاه) مرا می بردند، آن ها می ترسیدند، من آن ها را دلداری می دادم.» ایشان نه تنها از رژیم استبدادی پهلوی ، بلکه از ارباب آن یعنی آمریکا نیز هراسی نداشت و بارها این دولت سلطه طلب را تحقیر کرد. امام، آمریکا را شیطان بزرگ می خواند و همه مردم تحت ستم این دولت را به قیام علیه آن فرامی خواند. ایشان با صراحت می فرمود: « ما مبارزه سخت و بی امان خود را علیه آمریکا شروع کرده ایم و امیدواریم فرزندانمان با آزادی از زیر یوغ ستمکاران، پرچم توحید را در جهان بیفرازند. ما یقین داریم اگر دقیقاً به وظیفه مان که مبارزه با آمریکای جنایتکار است، ادامه دهیم، فرزندانمان شهد پیروزی را خواهند چشید. »

 

   در دورانی که انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید، انقلاب ها و تحولات سیاسی و اجتماعی در کشورهای مختلف، یکی از دو الگوی کمونیسم و یا سرمایه داری را انتخاب می کردند. اما امام خمینی با دیدی نافذ و آینده نگر و به عنوان یک عالم دینی برجسته، نظام اسلامی را به مردم ایران پیشنهاد داد و مردم نیز با آغوش باز آن را پذیرفتند. ایشان خود در مورد چنین حکومتی به طور خلاصه می فرمایند « ما خواستار جمهوری اسلامی می باشیم. جمهوری، فرم و شکل حکومت را تشکیل می دهد و اسلامی یعنی محتوای آن فرم که قوانین الهی است. »  پس اسلام مورد نظر امام خمینی، تنها به عبادات خلاصه نمی شود، بلکه دینی جامع است که در همه شئون زندگی فردی و اجتماعی انسان، از جمله ادارۀ حکومت دخالت دارد. چنین اسلامی را ایشان "اسلام ناب محمدی" می خواندند و برداشت انحرافی از اسلام را که این دین بزرگ را تنها در عبادات و مسائل فردی محصور می کرد و مبارزه با ستمگران را نادیده می گرفت ، "اسلام آمریکایی" می نامیدند.

   ساده زیستی امام خمینی (ره) نیز ویژگی مهم دیگر آن رهبر فقید انقلاب اسلامی بود که برگرفته از تعالیم اسلامی بود. در شرایطی که رهبران و سیاستمداران جهان در رفاه و تجمل زندگی می کنند، ایشان به تبعیت از رسول گرامی اسلام و اهل بیت ایشان (ع)، زندگی بسیار ساده و زاهدانه ای داشتند. به طوری که بسیاری از مقامات خارجی که به حضور ایشان می رسیدند، از دیدن چنین وضعیتی برای رهبر بزرگترین انقلاب معاصر جهان، متعجب می شدند. این زندگی ساده باعث می شد تا مردم نیز به امام خمینی احساس نزدیکی بیشتری بکنند و رشته محبت میان مردم و رهبر مستحکمتر شود.

منزل امام خمینی (ره) 

   بسیاری از سیاستمداران و سردمداران کشورها، تعریف و تمجید از مردم را سرلوحه سخنرانی ها و شعارهایشان قرار می دهند. اما در عمل نفع خود و حزب و گروهشان را مد نظر قرار می دهند. ولی امام خمینی (ره) از ابتدای نهضت اسلامی ایران، به مردم عنایتی خاص داشتند. ایشان انقلاب را از طریق روشنگری و بیدار کردن مردم و به دست خود آنها میسر می دانستند. متقابلاً مردم نیز عشق و علاقۀ فراوانی به امام داشتند و به همین جهت از رهنمودهای ایشان با اطمینان خاطر پیروی می کردند. نمونه هایی از این تبعیت را می توان در فداکاری مردم برای پیروزی انقلاب با هدایتهای امام خمینی و همچنین شرکت گسترده و پایمردی در دفاع هشت ساله در برابر ارتش متجاوز صدام ، جستجو کرد. امام خمینی متواضعانه خود را خدمتگزار مردم می خواند و به مسئولین تاکید می کرد که در خدمت مردم باشند و می فرمود: « اگر مردم پشتیان یک حکومتی باشند، این حکومت سقوط ندارد؛ اگر یک ملت پشتیبان یک رژیمی باشند؛ آن رژیم از بین نخواهد رفت. »

امام خمینی در جمع مردم

   بصیرت و آینده نگری از ویژگی های بارز امام خمینی بود. ایشان به مسائل و تحولات داخلی و خارجی، بسیار فراتر و ژرف تر از دیگران توجه داشتند. به طوری که سال ها قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مبارزه خود را آغاز و شروع به آگاهی بخشی به مردم و تربیت اشخاص مبارز و انقلابی کرد. پس از انقلاب نیز دقت نظر و دوراندیشی امام بارها ایران را از خطرات رهانید. ازجمله توصیه ایشان به اطرافیان برای رهبری آیت الله خامنه ای پس از خود، را می توان از موارد آینده نگری ایشان دانست. امروزه و پس از گذشت 27 سال از رهبری هوشمندانۀ آیت الله خامنه ای، می توان فهمید که امام خمینی تا چه اندازه از توانایی های شاگرد برجسته و خردمند خود در عرصه سیاست و دیانت، بویژه پاسداری از انقلاب اسلامی، آگاه بوده است. شاگرد و مریدی که هرگز حاضر به عدول از آرمانهای استادش نبوده و در توصیف ایشان می فرماید: «نام آور بزرگ دوران معاصر، یعنی امام خمینی (ره)، دانشمندی پارسا و خردمندی پرهیزکار و حکیمی سیاست مدار و مؤمنی نواندیش و عارفی شجاع و هوشمند و فرمانروایی عادل و مجاهدی فداکار بود. او فقیه و اصولی و فیلسوف و عارف و معلم اخلاق و ادیب و شاعر بود... »

امام خمینی (ره) و حضرت آیت الله خامنه ای