امروز :
 
مرکز دراسات المصطفی (ص) العالمی
Al-Mustafa International Research Institute
 
 
فارسی | العربیه | English
 


هم اندیشی فرصت‌ها و چالش‌های فراروی تحول علوم انسانی
پنج شنبه ٣٠ مهر ١٣٩٤ - ١٢:٢٢

 


هم اندیشی علمی "فرصت‌ها و چالش‌های فراروی تحول علوم انسانی" به همت گروه مدیریت و آینده پژوهی پژوهشکده علوم انسانی پژوهشگاه بین المللی المصطفی روز دوشنبه مورخه 27/7/94 برگزار شد.

 

 

دکتر جعفر رحمانی، مدیر گروه مدیریت و آینده پژوهی پژوهشکده علوم انسانی المصطفی در ابتدای این هم اندیشی ضمن ارائه گزارشی از اهداف و برنامه‌های این نشست، تصریح کرد: تحقیق را می‌تواند به دو دسته، پدیده‌های طبیعی و امور انسانی که بیشتر مقوله رفتار و نگرش‌ها را در بر می‌گیرد، تقسیم نمود.
وی با بیان این که با تحقیق در محیط‌های طبیعی، تعداد متغیرها کمتر و عینی‌تر بوده، جواب مسائل قابل تعمیم‌تر است، خاطرنشان کرد: فزونی تعداد متغیرها، عدم مشخص بودن رابطه متغیرها با یکدیگر، تعدیل کنندگی و پنهان بودن رابطه بسیاری از متغیرها و نیز نبود ثبات کافی متغیرهای علوم انسانی در مقایسه با علوم طبیعی، از مهمترین شاخصه‌هایی است که انسان در پژوهش مباحث علوم انسانی به آن خواهد رسید.
مدیر گروه مدیریت و آینده پژوهی پژوهشگاه بین المللی المصطفی، تحقیق در علوم انسانی را ورود به محیطی پیچیده و مبهم ارزیابی نمود و ابراز داشت: در حوزه علوم انسانی، محیط پیرامونی بسیار پیچیده و مبهم است؛ به گونه‌ای که تعداد متغیرها مشخص نبوده و تأثیر و تأثر آن‌ها چندان معلوم نیست.
دکتر رحمانی ضعف سرمایه‌گذاری در علوم انسانی را از مهمترین چالش‌های پیش روی علوم انسانی دانست و یادآور شد: علوم طبیعی به لحاظ ملموس بودن و کمیت تجاری آن، روز به روز رشد می‌یابد؛ در حالی که در بسیاری از مواقع به مقوله علوم انسانی کمتر توجه می‌شود.
وی کم بودن نیروی انسانی ممحض در ابعاد مختلف علوم انسانی را از دیگر چالش‌های این عرصه عنوان کرد و افزود: یکی دیگر از عوامل منع رشد علوم انسانی، عدم توجه به مالکیت فکری و تئوری در نظریه پردازی‌ها است.
دکتر رحمانی با بیان این که متأسفانه در مقایسه با علوم دیگر، نسبت به علوم انسانی نگاهی درجه دوم و لوکس وجود دارد، اظهار داشت: متأسفانه با توجه به پیش فرض‌هایی که وجود دارد، حوزه علوم انسانی کمتر مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار می‌گیرد.

دکتر باقی عضو هیئت علمی پژوهشگاه امام صادق(علیه السلام) نیز در این هم اندیش ضمن اشاره به تحقیقات میدانی خود در رابطه با اندیشه‌های مقام معظم رهبری در راستای تحول جنبش نرم افزاری و تحول در پژوهش، خاطرنشان کرد: در منظومه فکری مقام معظم رهبری، چندین بحث به عنوان پایه در مباحثی که در سالیان اخیر داشته‌اند مطرح می‌شود؛ که از جمله آن می‌توان به تحول در علوم انسانی اشاره نمود.
وی با بیان این که شیوه‌های تولید علم، یکی از مباحث مهم در عرصه ورود به فعالیت‌های تحولی است، اذعان داشت: نوگرایی، استقلال علمی، مرجعیت علمی در دنیا و پیدا کردن راه میانبر برای احیا و رسیدن به تمدن نوین اسلامی، از مهمترین بایسته‌های تحول در علوم انسانی است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه امام صادق(علیه السلام) یادآور شد: بر اساس اندیشه مقام معظم رهبری، در نهادینه سازی الگوی پیشرفت در جامعه، باید با نگاه تمدنی، تحول در علوم انسانی، بومی‌گرایی و بومی سازی علم را مطرح نماییم.
وی با تأکید بر این که باید شاخص‌ها و بایسته‌های تحول علوم انسانی در اندیشه مقام معظم رهبری احصا گردد، ابراز داشت: شاخص‌های فرهنگی، به ویژه در عرصه تولید علم و تحول در علوم انسانی، تأثیرگرایی محض دارد؛ اگر نتوانیم در عرصه بومی‌سازی موفق عمل کنیم،‌ به مرجعیت علمی دست نخواهیم یافت؛ چرا که کشورهای غربی همواره سعی کرده‌اند تا ما همچنان شاگرد بمانیم.
حجت الاسلام دکتر میر صالح حسینی، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی نیز در این نشست، ضمن تأکید بر توجه به چهار مقوله علم، جایگاه علم در فرهنگ، تحول علوم انسانی در ایران و چالش‌ها و فرصت‌های این عرصه، با بیان این که دو نگاه به علم وجود دارد، خاطرنشان کرد: یکی از نگاه‌ها، نگاه تجربه‌گرایانه به معنای واقعه اجتماعی است، که راه کشف حقیقت را تنها تجربه می‌داند؛ در این وادی علوم انسانی در هاله‌ای از مشاهدات باقی می‌ماند و جایی برای ظهور علوم اسلامی انسانی نیست.
وی با اشاره به این که نگاه غیر تجربه‌گرایانه به علم نیز یکی دیگر از دیدگاه‌های معنایی علم است، یادآور شد: از این منظر آنچه از دین به دست می‌آید، علم بوده، نسبیت در آن راه ندارد و همه ثابت و لاتغیر هستند.
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی توجه به جایگاه علم در فرهنگ را یکی دیگر از بایسته‌های نگاه تحولی به علوم ذکر کرد و اظهار داشت: امروزه، با تمرکز بر نگاه فرهنگی به مقوله علم، آن را در داخل فرهنگ قرار می‌دهند؛ به گونه‌ای که هر فرهنگ با ارائه تعریفی مشخص از علم، علم متناسب با خود را تولید می‌نماید.
حجت الاسلام حسینی با تأکید بر این که اگر فرهنگی نتواند، علمی متناسب با خود را تولید نماید، به سمت اضمحلال حرکت خواهد کرد، خاطرنشان کرد: متأسفانه یکی از چالش‌های امروزی در دانشگاه‌های ما، ارائه نظریاتی است که مورد باور حقیقی قرار گرفته، نگاه‌های غربی با همان شاکله فرهنگ غرب به کشور اسلامی ارائه می‌گردد؛ این علوم انسانی معیوب و ناقص، چالش‌هایی را در ایران اسلامی رقم خواهد زد.
وی با بیان این که متأسفانه معنای روشنی برای تحول در علوم انسانی وجود ندارد، ابراز داشت: در این مفهوم کلی، تفاسیر مختلفی ارائه شده است، که در دل آنها نا کارآمدی آن به وضوح قابل مشاهده می‌باشد؛ باید دانش علوم انسانی را به روز کرده، با ارائه تعاریفی دقیق و مشخص، در راستای تحول علوم انسانی قدم برداریم.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه سخنان خود به بخشی از چالش‌های فرا روی علوم انسانی اشاره نمود و یادآور شد: متأسفانه در ایران، تعریف دقیقی از علوم انسانی وجود ندارد؛ به گونه‌ای که ادبیات و شعر، حقوق، جغرافیا، تاریخ و ... همه در یک وادی جمع می‌شوند.
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی، فقدان نرم افزارهای جامع بانک اطلاعاتی، به منظور رصد فعالیت‌های فعالان علوم انسانی را از دیگر چالش‌های عرصه پژوهش در علوم انسانی ذکر کرد و یادآور شد: متأسفانه دستاوردهای مراکز مختلف علمی، در مجموعه‌ای واحد تجمیع نمی‌شوند.
حجت الاسلام حسینی پیکربندی سیاست‌های آموزش‌ علوم انسانی را از دیگر چالش ها عنوان کرد و با بیان این که در آموزش‌ علوم انسانی، سطح فهمیدن و توانایی ارتباط پدیده‌ها مهم است، اظهار داشت: باید مخاطب و فراگیر علوم انسانی بتواند، بین پدیده‌های مختلف علمی ارتباط برقرار کرده، آنها را به کارگیری کند. باید توانایی تجزیه و تحلیل داشته، روابط اجزا را به درستی مشخص نماید.

دکتر یوسف زاده، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی، نیز در این هم اندیشی با تأکید بر این که فهم مشترک از تحول در علوم انسانی و یا اسلامی سازی آن و تفاوت‌های این دو با یکدیگر باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد، خاطرنشان کرد: این که باید تحولی به وجود آمده و به سمت اسلامی سازی حرکت کند، نیازمند اجماع نخبگانی است.
وی با تأکید بر این که تحول در علوم انسانی، ضمن بومی سازی عرصه‌های علوم، باید اسلامی شود، یادآور شد: باید توجه داشته باشیم که اسلامی سازی به معنای بومی شدن نیست؛ متأسفانه در بسیاری از مجامع علمی این دو نگاه، به یک صورت معنا می‌گردد.
دکتر یوسف زاده با اشاره به این که هر کدام از دیدگاه‌های اسلامی سازی و یا بومی سازی علوم، سطحی از تحول را نشان می‌دهند، اظهار داشت: ضعف در حمایت‌های مالی از علوم انسانی نکته‌ای بسیار ملموس است؛ علوم انسانی کاری حوصله بر و طاقت‌فرسا بوده، حامیانی زیادی در عرصه پژوهش ندارد.
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی بی اطلاعی از کارهایی که در مجموعه های متعدد صورت می‌گیرد را از دیگر چالش‌های علوم انسانی ذکر کرد و ابراز داشت: متأسفانه دستاوردهای پژوهشگران علوم انسانی، به صورت مجموعه‌ای طبقه ‌بندی شده در دسترس نیست.
وی با بیان این که متأسفانه علوم انسانی را دست کم گرفته، شناخت چندانی نسبت به پیچیدگی‌های آن نداریم، اظهار داشت: ورود به این علم و حرکت به سمت تعالی و تحول در آن، مستلزم حضور فعالانه نخبگان است.
دکتر یوسف زاده در پایان سخنان خود یادآور شد: برای ورود به عرصه تحول در علوم انسانی، باید در گام نخست مبانی را درست تعریف نموده، بر اساس آن رویکردها را برنامه‌ریزی نماییم.

حجت الاسلام والمسلمین دکتر پناهی، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی، نیز در این هم اندیشی با بیان این که تعریف دقیقی از علوم انسانی وجود ندارد، تصریح کرد: باید تلقی‌ها در عرصه تعریف علوم انسانی و هم‌آنی آن با علوم اجتماعی درست گردد.
وی افزود: متأسفانه تعریف دقیقی از تحول و این که تحول چه بایسته‌ها و ویژگی‌هایی دارد و مسیر رسیدن به آن چه شاخص‌هایی را می‌طلبد، مجهول واقع شده است.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر پناهی با بیان این که در رسیدن به اهداف، باید مسیر دستیابی به آن به درستی تبیین گردد، یادآور شد: باید این موضوع که مبانی تقدم رتبی دارد یا همچون پوزیتیویست‌ها، روشی عمل نمودن مقدم است، به درستی مشخص گردد. این که تولید علم بر اساس نگاه‌های اسلام چه نسبتی با تحول دارد، باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی با تأکید بر این که باید راه را برای تولید علم باز نمود، ابراز داشت: باید با فراهم سازی منابع علمی، نیروهای بی‌شماری را تربیت نموده، ضمن ارائه و تمرکز بر کثرت تولید، به سمت تحول گام برداریم.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: اگر بتوانیم مباحث علوم انسانی را بر اساس آموزه‌های اسلامی نظریه‌مند نموده و تکثیر نماییم، این مطالب جای خود را در مجامع علمی پیدا کرده، تحولات در خور توجهی روی خواهد داد.
وی افزود: وقتی تولید علم صورت گرفته، مبانی علمی آن به درستی استخراج گردد؛ وارد مبانی عملیاتی شده، تحول محقق خواهد شد.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر پناهی در پایان سخنان خود، نظام آموزش در سطح عالی و آموزش و پرورش را از مهمترین موانع تحول علوم انسانی در زمینه مبانی ذکر کرد.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر نگارش، عضو هیئت علمی پژوهشگاه امام صادق(علیه السلام) نیز در این نشست، با تأکید بر این که برای ورود به مباحث تحول در علوم انسانی، باید ورودی به بحث پیشینه و اسبابی که باعث مطرح شدن موضوع تحول شد، داشته باشیم، اظهار داشت: دیدگاه‌ها و نظریه‌سازی‌های مقام معظم رهبری یکی از مهترین ظریفت‌ها برای سوق دادن نخبگان و اصحاب اندیشه به سمت عرصه‌های تحولی علوم است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه امام صادق(علیه السلام) با بیان این که مواضع و نکته‌های مقام معظم رهبری در رابطه با علوم انسانی، باید موشکافی شود، تصریح کرد: علوم انسانی با آن ظرفیتی که دارد، هنوز جایگاه خود را پیدا نکرده است.
وی با اشاره به این که بحث جزیره‌ای عمل کردن، یکی از چالش های پیش روی علوم انسانی به شمار می‌رود، اذعان داشت: متأسفانه بسیاری از مراکز و مؤسسات همسو، از نوع فعالیت‌های یکدیگر آگاهی ندارند؛ اگر خرد جمعی و نگاه کلان وجود نداشته باشد، خروجی‌ها متعدد و ناقص خواهد بود.
حجت الاسلام والمسلمین نگارش با تأکید بر این که وضع مطلوب را باید با بازشناسی وضع موجود ترسیم نمود، یادآور شد: متأسفانه در پژوهش‌ها و تحقیقات حوزه علوم انسانی، ضعف در خودباوری و اعتماد به ظرفیت‌ها و داشته‌ها وجود دارد؛ به گونه‌ای که در برخی از مواقع، سخنان و اندیشه‌های متفکران غربی، حرف آخر آن موضوع تلقی می‌گردد.
دکتر ویسی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه امام صادق(علیه السلام) طی سخنانی با بیان این که بحث مفهوم شناسی گستره زیادی وجود دارد و نیازمند زمان بیشتری است، تصریح کرد:‌ در مباحث مفهومی، یکی از چالش‌ها استفاده از عنوان بومی سازی علوم انسانی است؛ به گونه‌ای که ما هنوز آنچه را که داریم و داشتیم را مدون نکرده‌ایم و قصد داریم به صورت مدون شده ارائه نماییم.
وی نبود ساختار واحد، منسجم و اثر بخش را یکی از چالش‌های عرصه علوم انسانی ذکر کرد و اذعان داشت: باید ساختاری مستقل طراحی گردد؛ به گونه‌ای که با تغییر قوه‌ مجریه و حاکم بودن گرایش‌های سیاسی متعدد در کشور دستخوش فراز و فرودها نشود. در این عرصه دولت تنها وظیفه حمایتی خواهد داشت.
دکتر ویسی ضمن پیشنهاد راه اندازی بنیادی هدفمند، به منظور پی‌گیری مباحث مربوط به تحول در علوم و ساماندهی فعالیت‌های مراکز و مؤسسات متعدد، خاطرنشان کرد: باید برای ساماندهی کارهای موازی و فعالیت‌های جزیره‌ای، اندیشمندانی که دغدغه‌مند هستند را در یک فضای فعالیتی هدفمند جمع نمود.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر واثق، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی نیز در این هم‌اندیشی با اشاره به این که در بحث چالش‌ها و فرصت‌ها موضوعات متعددی را می‌توان مطرح نمود، تصریح کرد: خواستگاه علوم انسانی از بیرون مرزها بوده، با فرهنگ و آیین ما خیلی همخوانی ندارد.
وی عدم سرمایه گذاری لازم و در نتیجه ایجاد دلسردی در تحقیقات پژوهشگران علوم انسانی را از چالش‌های این عرصه عنوان کرد و یادآور شد: متأسفانه تلاش‌های پژوهشگران علوم انسانی، فقط در وادی تحقیق مانده، به عرصه آموزش ورود پیدا نمی‌کند.
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی به کارگیری متخصصان در عرصه هایی به دور از تخصص را از دیگر چالش های پیش روی علوم انسانی ذکر کرد و اظهار داشت: فقدان طرح جامع در علوم انسانی بزرگترین چالش این عرصه به شمار می‌رود.
وی افزود: در طرح جامع، باید مبانی، مسائل، اهداف، کارکردها و روش‌ها مورد توجه قرار گرفته و محققان بر اساس رشته خود فعالیت نموده، نتایج تحقیقات خود را در موضع بحث و بررسی دیگر محققان قرار دهند.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر واثق با تأکید بر این که پیچیدگی‌های علوم انسانی بسیار جدی است، اذعان داشت: متأسفانه سیستم اطلاع رسانی دقیقی در رابطه با علوم انسانی وجود ندارد و محققان از تلاش‌های تحقیقی همکاران خود بی اطلاع هستند؛ به همین دلیل در بسیاری از اقدامات، تحقیقات دوباره از نقطه‌ آغاز شروع می‌شود.
وی مبانی را نخستین موضوع در بحث تحول علوم انسانی دانست و خاطرنشان کرد: اگر نگاه ما به انسان، ارزش‌ها، معرفت و هستی مشخص نگردد، نمی‌توان علوم انسانی بومی متناسب با فرهنگ اسلامی ترسیم نمود.
این عضو هیئت علمی جامعه المصطفی ادامه داد: حال که این علوم در غرب شکل گرفته و مبتنی بر مبانی از قبل ترسیم شده هستند؛ باید این مبانی استخراج شده و از دل مبانی اسلامی علوم انسانی متناسب با فرهنگ اسلامی ترسیم گردد.
این عضو هیئت علمی جامعه المصطفی در پایان سخنان خود با اشاره به این که در استخراج مبانی علوم انسانی اسلامی، مبانی مشخص و خاص هر علم، اعم از عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، مدیریت و .... باید مورد توجه قرار گرفته، بر اساس آن علوم انسانی مجددأ تعریف گردد، اظهار داشت: در علوم انسانی غربی نکات برجسته‌ای وجود دارد، که باید پالایش شده، نکات منفی آن که مبتنی بر سکولار و اومانیسم است به کنار زده شود.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر عبادی، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی، نیز در این جلسه با تأکید بر این که تحول در علوم انسانی، نیازمند پیشینه‌هایی است، تصریح کرد: توجه به چرایی، چیستی و چگونگی تحول در علوم، ما را به سمت نظام‌های والایی سوق می‌دهد.
وی با بیان این که سقل اصلی بحث چگونگی تحول، بر روی روش استوار بوده و کمتر مورد توجه قرار گرفته است، خاطرنشان کرد: در عرصه تحول علوم انسانی، باید پالایش اساسی صورت گرفته و روش ها، بر اساس مبانی ترسیم گردد.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر عبادی افزود: می‌توان بحث‌ها را در دو بخش محتوایی و ساختاری دنبال کرده، با ترسیم نقشه‌ای منسجم، نظام سؤالات هدفمندی را ترسیم نمود و فعالیت‌ها را هدفمندتر ادامه داد.
وی با اشاره به این که در گذر زمان، تولید علوم انسانی بر اساس نیازها و احتیاجات بشر صورت گرفته است، اذعان داشت: غرب نیازهای بشری را ایجاد نموده و بر اساس این نیازهای ترسیم شده، تولیداتی را ارائه می‌دهد.
این عضو هیئت علمی جامعه المصطفی ضمن انتقاد از عدم اهتمام کافی نسبت به فلسفه علوم انسانی و اجتماعی، خاطرنشان کرد: بحث علوم انسانی در واقع آوردگاه و چالش اصلی انقلاب اسلامی بوده و ریشه جنگ نرم در این این وادی نهفته است.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر عبادی در پایان سخنان خود تأکید کرد: برای گام نهادن در آینده‌ای تمدن ساز، دیپلماسی علمی خود را به سمت علوم انسانی سوق دهیم.
دکتر نوربخش یکی دیگر از اساتید جامعه المصطفی نیز در این هم اندیشی با انتقاد از این که علی رغم بحث تحول علوم انسانی، در ابعاد مختلف، همچنان درگیر موضوع سیاستگذاری هستیم، تصریح کرد: در تحول به معنای جایگزینی مفاهیم نظری، اجماع و یا حداقل ائتلاف نظری وجود ندارد؛ این مهم به محیط پیرامونی و ضعف نخبگانی در عرصه علوم انسانی بر می‌گردد.
وی با اشاره به این که در برخی از موارد تحول را محیط تحمیل می‌کند، اظهار داشت:‌ تحول نیازمند متحول کننده بوده، در دیدگاه نخبگانی، محیط برخی از تحولات را تحمیل می‌کند؛ لذا برای فهم تحولی، باید محیط و زمانه را به خوبی بشناسیم.
دکتر نوربخش در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: بدون نگاه به تحول محیطی، سیاست‌گذاری‌های تحولی نمی‌تواند نقش مؤثری در عرصه اعمال تحولات، ایفا نماید. باید به عرصه تحول کاربردی‌تر ورود پیدا کرد و همواره توجه داشت که نظام و سیاست‌های آموزشی و نیز متون در صف اول نگاه تحولی به عرصه علوم انسانی قرار می‌گیرند.

 

دریافت فایل کامل

 

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




 
کلیه حقوق این سایت برای پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی(ص) محفوظ است. - Copyright © 2009-2012 - All rights reserved
مرورگر پیشنهادی : Mozilla Firefox بازدید امروز : ، بازدیدکل :